Niskie tętno często budzi niepokój. Wiele osób, które podczas pomiaru zauważają wartość poniżej 60 uderzeń na minutę, zastanawia się, czy jest to objaw poważnej choroby serca. Odpowiedź nie zawsze jest jednoznaczna. U części osób wolna praca serca jest całkowicie naturalna i nie wymaga leczenia, natomiast w innych przypadkach może świadczyć o zaburzeniach rytmu serca lub chorobach układu krążenia.
Bradykardia, czyli zbyt wolna akcja serca, może przebiegać bezobjawowo lub powodować dolegliwości takie jak zawroty głowy, osłabienie, omdlenia czy pogorszenie tolerancji wysiłku. Nasilenie objawów zależy między innymi od wieku pacjenta, przyczyny zwolnienia rytmu oraz ogólnego stanu zdrowia.
Najważniejsze jest ustalenie, czy wolne tętno jest fizjologiczną cechą organizmu, czy też wymaga dalszej diagnostyki. W tym celu kardiolog może zlecić wykonanie takich badań jak EKG, Holter EKG oraz – w wybranych przypadkach – Echo serca.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest bradykardia, jakie są jej objawy, kiedy należy zgłosić się do lekarza oraz jakie badania pomagają znaleźć przyczynę wolnej pracy serca.
Czym jest bradykardia?
Bradykardia to termin medyczny oznaczający zbyt wolny rytm serca.
Najczęściej rozpoznaje się ją wtedy, gdy tętno w spoczynku wynosi mniej niż 60 uderzeń na minutę.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z takim wynikiem jest chora.
Bardzo ważne znaczenie mają:
- wiek,
- poziom aktywności fizycznej,
- występujące objawy,
- choroby współistniejące,
- przyjmowane leki.
Dlatego sam wynik pomiaru tętna nie pozwala jeszcze postawić diagnozy.
Jakie tętno jest prawidłowe?
U większości zdrowych dorosłych osób prawidłowe tętno spoczynkowe mieści się w zakresie od 60 do 100 uderzeń na minutę.
Warto jednak pamiętać, że są wyjątki.
U osób regularnie uprawiających sport tętno może wynosić nawet:
- 50,
- 45,
- a czasami około 40 uderzeń na minutę.
Jeżeli nie występują żadne objawy, taki wynik może być całkowicie prawidłowy.
Kiedy wolne tętno jest naturalne?
Nie każda bradykardia oznacza chorobę.
Niskie tętno często obserwuje się:
- u sportowców,
- podczas snu,
- u młodych, dobrze wytrenowanych osób,
- podczas głębokiego odpoczynku.
W takich sytuacjach zwolnienie rytmu jest naturalną reakcją organizmu i zwykle nie wymaga leczenia.
Kiedy bradykardia może być niebezpieczna?
Problem pojawia się wtedy, gdy wolna akcja serca powoduje niedostateczne dostarczanie krwi do mózgu i innych narządów.
Najczęściej świadczą o tym takie objawy jak:
- zawroty głowy,
- omdlenia,
- osłabienie,
- szybkie męczenie się,
- duszność,
- pogorszenie tolerancji wysiłku,
- zaburzenia koncentracji,
- uczucie „braku siły”.
Takie dolegliwości wymagają konsultacji z kardiologiem.
Jakie są objawy bradykardii?
Nie wszyscy pacjenci odczuwają wolną pracę serca.
Jeżeli jednak pojawiają się objawy, najczęściej są to:
- zawroty głowy,
- omdlenia,
- uczucie osłabienia,
- przewlekłe zmęczenie,
- kołatanie serca,
- duszność,
- ból w klatce piersiowej,
- pogorszenie wydolności fizycznej.
Im wolniejsze tętno, tym większe ryzyko wystąpienia objawów.
Co może powodować bradykardię?
Przyczyn wolnej pracy serca jest wiele.
Zaburzenia przewodzenia impulsów
Jedną z najczęstszych przyczyn są zaburzenia pracy układu bodźcoprzewodzącego serca.
Dotyczą one między innymi:
- węzła zatokowego,
- przewodzenia przedsionkowo-komorowego.
Takie zaburzenia często wymagają dokładnej diagnostyki.
Choroby serca
Bradykardia może występować u pacjentów z:
- chorobą wieńcową,
- niewydolnością serca,
- zapaleniem mięśnia sercowego,
- chorobami zastawek.
Dlatego lekarz często zleca również Echo serca.
Leki
Niektóre preparaty mogą spowalniać pracę serca.
Dotyczy to między innymi części leków stosowanych w leczeniu:
- nadciśnienia,
- zaburzeń rytmu,
- choroby wieńcowej.
Nigdy nie należy odstawiać ich samodzielnie bez konsultacji z lekarzem.
Zaburzenia hormonalne
Bradykardia może występować między innymi u osób z niedoczynnością tarczycy.
Dlatego podczas diagnostyki często wykonywane są badania laboratoryjne.
Zaburzenia elektrolitowe
Nieprawidłowe stężenie:
- potasu,
- wapnia,
- magnezu
również może wpływać na rytm serca.
Jak wygląda diagnostyka?
Pierwszym etapem jest konsultacja kardiologiczna.
Lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad oraz badanie fizykalne.
Szczególnie ważne są informacje dotyczące:
- częstotliwości objawów,
- omdleń,
- przyjmowanych leków,
- chorób przewlekłych,
- aktywności fizycznej.
Na tej podstawie planowana jest dalsza diagnostyka.
EKG – podstawowe badanie
Pierwszym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu bradykardii jest EKG.
Pozwala ono ocenić:
- rytm serca,
- częstość pracy serca,
- zaburzenia przewodzenia,
- blok przedsionkowo-komorowy,
- inne nieprawidłowości elektryczne.
Jeżeli wolny rytm występuje podczas wykonywania badania, rozpoznanie często można postawić bardzo szybko.
Kiedy potrzebny jest Holter EKG?
Nie każda bradykardia występuje stale.
Jeżeli objawy pojawiają się jedynie okresowo, lekarz może zalecić wykonanie Holtera EKG.
Całodobowa rejestracja pracy serca pozwala wykryć:
- okresowe zwolnienia rytmu,
- przerwy w pracy serca,
- zaburzenia przewodzenia,
- napadową bradykardię.
Badanie jest szczególnie pomocne u osób z omdleniami oraz zawrotami głowy.
Czy potrzebne jest Echo serca?
W wielu przypadkach tak.
Echo serca pozwala sprawdzić, czy wolna akcja serca nie jest związana z chorobą mięśnia sercowego lub zastawek.
Badanie umożliwia ocenę:
- kurczliwości serca,
- wielkości jam serca,
- funkcji zastawek,
- budowy mięśnia sercowego.
Stanowi ono ważne uzupełnienie diagnostyki zaburzeń rytmu.
W drugiej części artykułu omówimy szczegółowo leczenie bradykardii, możliwe powikłania, wskazania do wszczepienia rozrusznika serca, najczęściej zadawane pytania oraz sytuacje wymagające pilnej pomocy medycznej.
Jak wygląda leczenie bradykardii?
Leczenie bradykardii zależy przede wszystkim od przyczyny wolnej pracy serca oraz nasilenia objawów. Nie każdy pacjent z tętnem poniżej 60 uderzeń na minutę wymaga leczenia. U osób aktywnych fizycznie lub takich, u których nie występują żadne dolegliwości, wystarczająca może być jedynie okresowa kontrola kardiologiczna.
Jeżeli jednak bradykardia powoduje zawroty głowy, omdlenia lub znaczne osłabienie, konieczne jest ustalenie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego postępowania.
Leczenie przyczyny bradykardii
W wielu przypadkach wolna akcja serca jest skutkiem innego schorzenia.
Leczenie może obejmować między innymi:
- wyrównanie zaburzeń elektrolitowych,
- leczenie chorób tarczycy,
- modyfikację stosowanych leków,
- leczenie choroby wieńcowej,
- terapię niewydolności serca.
Usunięcie przyczyny często prowadzi do ustąpienia lub znacznego zmniejszenia objawów.
Czy trzeba odstawić leki?
Niektóre leki mogą spowalniać pracę serca, jednak nigdy nie należy odstawiać ich samodzielnie.
Jeżeli lekarz podejrzewa, że przyczyną bradykardii są stosowane preparaty, może:
- zmniejszyć dawkę,
- zmienić lek,
- zastosować inną terapię.
Samodzielne odstawienie leków może być niebezpieczne i prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia.
Kiedy konieczny jest rozrusznik serca?
U części pacjentów przyczyną bradykardii są trwałe zaburzenia przewodzenia impulsów elektrycznych.
Jeżeli powodują one objawy lub prowadzą do niebezpiecznych przerw w pracy serca, lekarz może zalecić wszczepienie rozrusznika serca.
Rozrusznik (stymulator serca) to niewielkie urządzenie wszczepiane pod skórę w okolicy obojczyka.
Jego zadaniem jest:
- utrzymywanie odpowiedniej częstości pracy serca,
- zapobieganie zbyt długim przerwom między skurczami,
- zmniejszenie ryzyka omdleń,
- poprawa komfortu życia.
Decyzja o implantacji zawsze poprzedzona jest dokładną diagnostyką.
Czy bradykardia jest groźna?
To zależy od jej przyczyny.
U zdrowych, aktywnych osób niskie tętno często jest całkowicie fizjologiczne i nie wiąże się z żadnym zagrożeniem.
Niebezpieczna staje się wtedy, gdy prowadzi do niedostatecznego dopływu krwi do mózgu i innych narządów.
Może to skutkować:
- omdleniami,
- urazami po upadkach,
- pogorszeniem wydolności fizycznej,
- niewydolnością serca,
- zaburzeniami świadomości.
Dlatego każda objawowa bradykardia wymaga diagnostyki.
Jak zmniejszyć ryzyko problemów z rytmem serca?
Nie wszystkim przypadkom bradykardii można zapobiec, jednak zdrowy styl życia korzystnie wpływa na cały układ sercowo-naczyniowy.
Warto:
- regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze,
- wykonywać badania profilaktyczne,
- utrzymywać prawidłową masę ciała,
- podejmować umiarkowaną aktywność fizyczną,
- nie palić papierosów,
- ograniczyć spożycie alkoholu,
- leczyć choroby przewlekłe zgodnie z zaleceniami lekarza.
Regularne kontrole pozwalają wykryć wiele chorób serca jeszcze przed pojawieniem się poważnych objawów.
Najczęstsze błędy popełniane przez pacjentów
W praktyce kardiologicznej często spotyka się osoby, które przez długi czas bagatelizują pierwsze objawy.
Najczęstsze błędy to:
- ignorowanie omdleń,
- przypisywanie zawrotów głowy zmęczeniu,
- samodzielne odstawianie leków,
- rezygnacja z dalszej diagnostyki po jednorazowym prawidłowym wyniku EKG,
- brak regularnych kontroli u kardiologa.
Wiele zaburzeń rytmu występuje okresowo, dlatego pojedynczy prawidłowy wynik EKG nie zawsze wyklucza chorobę.
Kiedy należy pilnie zgłosić się po pomoc?
Niektóre objawy wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe lub zgłosić się do szpitala, jeśli wolnemu tętnu towarzyszą:
- utrata przytomności,
- silny ból w klatce piersiowej,
- nasilona duszność,
- zaburzenia świadomości,
- bardzo niskie tętno z pogorszeniem samopoczucia,
- objawy udaru mózgu.
Takie sytuacje mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy tętno poniżej 60 zawsze oznacza chorobę?
Nie. U wielu zdrowych osób, szczególnie regularnie uprawiających sport, tętno poniżej 60 uderzeń na minutę może być całkowicie prawidłowe.
Jakie tętno jest niebezpieczne?
Nie ma jednej granicy, która zawsze oznacza zagrożenie. Znaczenie ma nie tylko wartość tętna, ale również występowanie objawów. Nawet umiarkowanie niskie tętno może wymagać diagnostyki, jeśli towarzyszą mu omdlenia, zawroty głowy lub osłabienie.
Czy bradykardia może ustąpić samoistnie?
Tak, jeśli jest związana z przejściową przyczyną, na przykład snem, bardzo dobrą wydolnością fizyczną lub niektórymi zaburzeniami metabolicznymi. W innych przypadkach konieczne może być leczenie.
Czy EKG wykryje bradykardię?
Tak. Jeżeli wolny rytm serca występuje podczas badania, EKG pozwala go rozpoznać. Gdy objawy pojawiają się okresowo, lekarz może zalecić Holter EKG.
Po co wykonuje się Holter EKG?
Holter EKG umożliwia całodobową ocenę pracy serca i pozwala wykryć okresowe zwolnienia rytmu oraz przerwy w pracy serca, które mogą nie wystąpić podczas standardowego EKG.
Czy Echo serca jest potrzebne przy bradykardii?
W wielu przypadkach tak. Echo serca pozwala ocenić budowę oraz funkcję serca i sprawdzić, czy wolny rytm nie jest związany z chorobą mięśnia sercowego lub zastawek.
Czy każdy pacjent z bradykardią potrzebuje rozrusznika?
Nie. Rozrusznik wszczepia się tylko u wybranych pacjentów z objawową bradykardią lub poważnymi zaburzeniami przewodzenia. Decyzję podejmuje kardiolog po przeprowadzeniu pełnej diagnostyki.
Kiedy zgłosić się do kardiologa?
Jeżeli wolnemu tętnu towarzyszą zawroty głowy, omdlenia, osłabienie, duszność lub pogorszenie tolerancji wysiłku, warto jak najszybciej umówić konsultację i wykonać odpowiednie badania.
Podsumowanie
Bradykardia nie zawsze oznacza chorobę serca. U wielu osób, zwłaszcza aktywnych fizycznie, wolniejsze tętno jest naturalnym zjawiskiem i nie wymaga leczenia. Jeżeli jednak niskiej częstości pracy serca towarzyszą zawroty głowy, omdlenia, duszność lub przewlekłe osłabienie, nie należy lekceważyć tych objawów.
Podstawą diagnostyki są EKG, Holter EKG oraz – w razie potrzeby – Echo serca, które pomagają ustalić przyczynę bradykardii i dobrać odpowiednie leczenie. W niektórych przypadkach wystarczy obserwacja lub leczenie choroby podstawowej, a u części pacjentów konieczne może być wszczepienie rozrusznika serca.
Jeżeli zauważasz u siebie utrzymujące się niskie tętno lub niepokojące objawy związane z wolną pracą serca, warto umówić się na konsultację kardiologiczną. Odpowiednio przeprowadzona diagnostyka pozwala szybko rozpoznać przyczynę problemu, wdrożyć skuteczne leczenie i zapobiec groźnym powikłaniom.
