Arytmia serca to jedno z najczęściej rozpoznawanych zaburzeń pracy układu sercowo-naczyniowego. U części pacjentów objawia się jedynie sporadycznym uczuciem kołatania serca, u innych powoduje zawroty głowy, duszność, omdlenia, a nawet utratę przytomności. W wielu przypadkach arytmia wykrywana jest przypadkowo podczas rutynowego badania EKG, ponieważ nie zawsze daje wyraźne objawy.
Prawidłowo pracujące serce bije w regularnym rytmie, dostosowując swoją częstotliwość do aktualnych potrzeb organizmu. Podczas wysiłku fizycznego przyspiesza, a w czasie odpoczynku zwalnia. Problem pojawia się wtedy, gdy rytm staje się zbyt szybki, zbyt wolny lub nieregularny. Nie każda arytmia jest niebezpieczna, jednak niektóre jej postacie mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak udar mózgu, niewydolność serca czy nagłe zatrzymanie krążenia.
Współczesna kardiologia dysponuje skutecznymi metodami diagnostyki i leczenia zaburzeń rytmu serca. Kluczowe znaczenie ma jednak szybkie rozpoznanie problemu oraz ustalenie jego przyczyny. W wielu przypadkach odpowiednio dobrane leczenie pozwala całkowicie kontrolować objawy i poprawić komfort życia pacjenta.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest arytmia serca, jakie są jej objawy, kiedy warto zgłosić się do kardiologa oraz jakie badania pozwalają wykryć zaburzenia rytmu.
Czym jest arytmia serca?
Arytmia to każde zaburzenie prawidłowego rytmu serca.
Może polegać na:
- zbyt szybkim biciu serca,
- zbyt wolnym biciu serca,
- nieregularnej pracy serca,
- występowaniu dodatkowych skurczów,
- chwilowych przerwach w pracy serca.
Nie każda arytmia wymaga leczenia, jednak każda powinna zostać odpowiednio oceniona przez lekarza.
Jak pracuje zdrowe serce?
Za prawidłowy rytm odpowiada układ bodźcoprzewodzący serca.
Impulsy elektryczne powstają w węźle zatokowym, a następnie rozchodzą się po całym mięśniu sercowym, wywołując jego regularne skurcze.
Jeżeli przewodzenie impulsów zostaje zaburzone, pojawia się arytmia.
Rodzaje arytmii
Zaburzenia rytmu serca dzieli się na kilka podstawowych grup.
Tachykardia
Tachykardia oznacza zbyt szybką pracę serca.
Najczęściej rozpoznawana jest wtedy, gdy tętno przekracza 100 uderzeń na minutę w spoczynku.
Może mieć charakter:
- zatokowy,
- nadkomorowy,
- komorowy.
Bradykardia
Bradykardia oznacza zbyt wolną pracę serca.
Najczęściej rozpoznawana jest przy tętnie poniżej 60 uderzeń na minutę.
U osób aktywnych fizycznie może być zjawiskiem prawidłowym, jednak w innych przypadkach wymaga diagnostyki.
Dodatkowe pobudzenia
Pacjenci opisują je jako:
- przeskakiwanie serca,
- zatrzymanie pracy serca,
- mocniejsze uderzenie po krótkiej przerwie.
Takie objawy bardzo często skłaniają do wykonania badania Holter EKG.
Migotanie przedsionków
Jest to jedna z najczęściej występujących arytmii u osób dorosłych.
Objawia się między innymi:
- kołataniem serca,
- dusznością,
- osłabieniem,
- spadkiem tolerancji wysiłku.
Migotanie przedsionków zwiększa ryzyko udaru mózgu i wymaga odpowiedniego leczenia.
Najczęstsze objawy arytmii
Obraz kliniczny może być bardzo różny.
Najczęściej pacjenci zgłaszają:
- kołatanie serca,
- nieregularne bicie serca,
- szybkie tętno,
- wolne tętno,
- uczucie „przeskakiwania” serca,
- zawroty głowy,
- duszność,
- ból w klatce piersiowej,
- omdlenia,
- przewlekłe zmęczenie.
U części osób arytmia przebiega całkowicie bezobjawowo.
Co może powodować arytmię?
Przyczyn zaburzeń rytmu jest bardzo wiele.
Do najczęstszych należą:
Choroby serca
Arytmia może występować w przebiegu:
- choroby wieńcowej,
- niewydolności serca,
- wad zastawek,
- kardiomiopatii,
- zapalenia mięśnia sercowego.
Nadciśnienie tętnicze
Przewlekle podwyższone ciśnienie prowadzi do przebudowy mięśnia sercowego i zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu.
Zaburzenia hormonalne
Szczególnie często arytmie pojawiają się u osób z nadczynnością tarczycy.
Zaburzenia elektrolitowe
Niedobór:
- potasu,
- magnezu,
- wapnia
może sprzyjać występowaniu arytmii.
Używki
Przyspieszenie rytmu serca mogą powodować:
- alkohol,
- papierosy,
- nadmierna ilość kofeiny,
- napoje energetyczne.
Kiedy arytmia jest niebezpieczna?
Nie każda arytmia stanowi zagrożenie życia.
Pilnej konsultacji wymagają jednak sytuacje, gdy zaburzeniom rytmu towarzyszą:
- utrata przytomności,
- omdlenia,
- silna duszność,
- ból w klatce piersiowej,
- bardzo szybkie lub bardzo wolne tętno,
- znaczne osłabienie.
Takie objawy mogą świadczyć o poważnych zaburzeniach pracy serca.
Jak wygląda diagnostyka arytmii?
Pierwszym etapem jest dokładny wywiad lekarski.
Kardiolog zapyta między innymi:
- kiedy pojawiają się objawy,
- jak długo trwają,
- czy występują podczas wysiłku,
- czy towarzyszy im utrata przytomności,
- jakie leki przyjmuje pacjent,
- czy w rodzinie występowały choroby serca.
Na tej podstawie lekarz planuje dalszą diagnostykę.
Badanie EKG
Elektrokardiogram jest podstawowym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu arytmii.
Pozwala ocenić:
- rytm serca,
- częstość pracy serca,
- przewodzenie impulsów,
- obecność wielu rodzajów arytmii.
Jeżeli zaburzenia rytmu występują podczas wykonywania badania, EKG często pozwala szybko postawić rozpoznanie.
Holter EKG
Nie każda arytmia występuje stale.
Jeżeli objawy pojawiają się jedynie okresowo, lekarz może zalecić wykonanie Holtera EKG.
Całodobowa rejestracja pracy serca zwiększa szansę na wykrycie zaburzeń rytmu, które nie zostały uchwycone podczas standardowego EKG.
Holter jest szczególnie przydatny u pacjentów z nawracającym kołataniem serca, zawrotami głowy oraz omdleniami.
Echo serca
W diagnostyce arytmii bardzo ważną rolę odgrywa również Echo serca.
Badanie pozwala ocenić:
- budowę serca,
- wielkość jam serca,
- funkcję zastawek,
- kurczliwość mięśnia sercowego,
- obecność wad strukturalnych.
Echo serca pomaga ustalić, czy zaburzenia rytmu są związane z chorobą mięśnia sercowego lub zastawek.
W drugiej części artykułu omówimy szczegółowo leczenie arytmii, dodatkowe badania wykonywane przez kardiologa, najczęściej popełniane błędy przez pacjentów, profilaktykę, rozbudowane FAQ oraz sytuacje wymagające pilnej pomocy medycznej.
Jakie dodatkowe badania może zlecić kardiolog?
Choć badania EKG, Holter EKG oraz Echo serca stanowią podstawę diagnostyki zaburzeń rytmu, w niektórych przypadkach konieczne jest rozszerzenie diagnostyki. Zakres badań zależy od wieku pacjenta, rodzaju objawów oraz podejrzenia konkretnej choroby.
Celem jest nie tylko potwierdzenie arytmii, ale również ustalenie jej przyczyny oraz ocena ryzyka wystąpienia powikłań.
Najczęściej wykonywane są również następujące badania.
Badania laboratoryjne
Badania krwi pomagają wykryć schorzenia, które mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca.
Najczęściej lekarz zleca oznaczenie:
- morfologii krwi,
- poziomu elektrolitów,
- TSH,
- glukozy,
- kreatyniny,
- lipidogramu,
- markerów stanu zapalnego.
Nieprawidłowe wyniki mogą wskazywać na choroby wymagające leczenia jeszcze przed wdrożeniem terapii kardiologicznej.
Próba wysiłkowa
Jeżeli objawy pojawiają się głównie podczas aktywności fizycznej, lekarz może zalecić wykonanie próby wysiłkowej.
Badanie pozwala ocenić:
- reakcję serca na wysiłek,
- występowanie zaburzeń rytmu,
- oznaki niedokrwienia mięśnia sercowego,
- tolerancję wysiłku.
Rejestratory długoterminowe
U osób, u których objawy występują bardzo rzadko, standardowy Holter EKG może nie zarejestrować arytmii.
W takich przypadkach lekarz może zaproponować dłuższe monitorowanie rytmu serca przy użyciu specjalnych rejestratorów.
Jak wygląda leczenie arytmii?
Sposób leczenia zależy przede wszystkim od rodzaju zaburzenia rytmu oraz jego przyczyny.
Nie każda arytmia wymaga stosowania leków. U części pacjentów wystarczy eliminacja czynników wywołujących objawy oraz regularna kontrola.
W innych przypadkach konieczne jest bardziej zaawansowane leczenie.
Leczenie farmakologiczne
Leki stosowane w leczeniu arytmii mają na celu:
- zwolnienie zbyt szybkiej pracy serca,
- stabilizację rytmu,
- zmniejszenie ryzyka nawrotów,
- ograniczenie ryzyka powikłań.
Dobór preparatów zawsze powinien być indywidualny i prowadzony pod kontrolą lekarza.
Leczenie zabiegowe
U części pacjentów najlepsze efekty przynosi leczenie zabiegowe.
Może ono obejmować między innymi:
- ablację,
- wszczepienie rozrusznika serca,
- implantację kardiowertera-defibrylatora.
O wyborze metody leczenia decyduje kardiolog po dokładnej analizie wyników badań.
Czy arytmia może prowadzić do powikłań?
Tak.
Niektóre zaburzenia rytmu mają łagodny przebieg, jednak inne mogą zwiększać ryzyko poważnych powikłań.
Do najważniejszych należą:
- udar mózgu,
- niewydolność serca,
- utrata przytomności,
- nagłe zatrzymanie krążenia.
Właśnie dlatego nie należy bagatelizować nawet okresowych objawów.
Jak zmniejszyć ryzyko arytmii?
Nie zawsze można całkowicie zapobiec zaburzeniom rytmu, jednak zdrowy styl życia znacząco ogranicza ryzyko ich wystąpienia.
Warto:
- kontrolować ciśnienie tętnicze,
- utrzymywać prawidłową masę ciała,
- regularnie wykonywać aktywność fizyczną,
- ograniczyć spożycie alkoholu,
- zrezygnować z palenia papierosów,
- ograniczyć nadmierne ilości kofeiny,
- zadbać o odpowiednią ilość snu,
- kontrolować poziom cholesterolu oraz glukozy.
Regularne badania profilaktyczne pozwalają wykryć wiele chorób serca jeszcze przed pojawieniem się poważnych objawów.
Najczęstsze błędy popełniane przez pacjentów
W gabinecie kardiologicznym często spotykane są osoby, które przez wiele miesięcy ignorowały pierwsze objawy.
Najczęstsze błędy to:
- bagatelizowanie kołatania serca,
- przypisywanie wszystkich objawów stresowi,
- odkładanie wizyty u lekarza,
- samodzielne odstawianie leków,
- rezygnacja z dalszej diagnostyki po jednorazowym prawidłowym wyniku EKG.
Warto pamiętać, że wiele arytmii występuje okresowo, dlatego ich wykrycie często wymaga wykonania badania Holter EKG.
Kiedy należy pilnie zgłosić się po pomoc?
Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają sytuacje, gdy arytmii towarzyszą:
- utrata przytomności,
- silny ból w klatce piersiowej,
- nasilona duszność,
- bardzo szybkie lub bardzo wolne tętno,
- objawy udaru mózgu,
- znaczne osłabienie.
Takie objawy mogą świadczyć o stanie bezpośredniego zagrożenia życia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy każda arytmia jest groźna?
Nie. Wiele zaburzeń rytmu ma łagodny charakter i nie wymaga specjalistycznego leczenia. Istnieją jednak arytmie, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, dlatego każda z nich powinna zostać oceniona przez lekarza.
Czy EKG zawsze wykryje arytmię?
Nie. Jeżeli zaburzenia rytmu pojawiają się okresowo, standardowe EKG może być prawidłowe. W takich sytuacjach lekarz najczęściej zaleca wykonanie Holtera EKG.
Jak długo nosi się Holter EKG?
Najczęściej badanie trwa 24 godziny, jednak w zależności od objawów lekarz może zalecić monitorowanie przez 48 lub 72 godziny.
Czy Echo serca wykrywa arytmię?
Echo serca nie rejestruje rytmu serca tak jak EKG, ale pozwala ocenić budowę mięśnia sercowego oraz pracę zastawek. Dzięki temu pomaga znaleźć przyczynę wielu zaburzeń rytmu.
Czy stres może powodować arytmię?
Tak. Silny lub przewlekły stres może prowadzić do kołatania serca oraz występowania niektórych zaburzeń rytmu. Mimo to zawsze należy wykluczyć przyczyny kardiologiczne.
Kiedy zgłosić się do kardiologa?
Jeżeli pojawiają się kołatania serca, nieregularne bicie serca, omdlenia, zawroty głowy, duszność lub ból w klatce piersiowej, warto jak najszybciej umówić konsultację oraz wykonać odpowiednie badania.
Arytmia serca może mieć zarówno łagodny, jak i bardzo poważny przebieg. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie rodzaju zaburzeń rytmu oraz ustalenie ich przyczyny.
Podstawowymi badaniami wykorzystywanymi w diagnostyce są EKG, Holter EKG oraz Echo serca. Pozwalają one ocenić rytm, budowę i funkcję serca oraz dobrać odpowiednie leczenie.
Jeżeli zauważasz kołatanie serca, nieregularny rytm, zawroty głowy, omdlenia lub inne niepokojące objawy, nie zwlekaj z wizytą u kardiologa. Odpowiednio przeprowadzona diagnostyka zwiększa szansę na szybkie rozpoznanie choroby i skuteczne leczenie, a także pomaga zapobiec groźnym powikłaniom.
